બજેટની મહત્વની જાહેરાતો પર એક નજર
1. ટેક્સ અને નાણાકીય જોગવાઈઓ:
નાણાકીય વર્ષ 2026-27માં રાજકોષીય ખાધ 4.3 ટકા રહેવાનો અંદાજ છે.
કેપિટલ ખર્ચ (Capex) વધારીને 12.2 લાખ કરોડ રૂપિયા કરવામાં આવ્યો છે.
નવો ઇન્કમ ટેક્સ એક્ટ 1 એપ્રિલ 2026 થી અમલમાં આવશે અને ટેક્સ રિટર્ન ફાઇલ કરવાની છેલ્લી તારીખ વધારીને 31 માર્ચ કરવામાં આવી છે.
મોટર એક્સિડન્ટ ક્લેમ ટ્રિબ્યુનલ દ્વારા મળતા વ્યાજ પર હવે કોઈ આવકવેરો લાગશે નહીં અને TDS પણ કપાશે નહીં.
2. વિદેશ પ્રવાસ અને શિક્ષણ:
વિદેશ પ્રવાસ પેકેજની ખરીદી પર TCS દર 5 અને 20 ટકાથી ઘટાડીને માત્ર 2 ટકા કરવામાં આવ્યો છે.
શિક્ષણ અને તબીબી હેતુ માટે લિબરાલાઇઝ્ડ રેમિટન્સ સ્કીમ (LRS) હેઠળનો TCS દર પણ 5% થી ઘટાડીને 2% કરાયો છે.
3. આરોગ્ય અને આયુષ ક્ષેત્ર:
17 એન્ટી-કેન્સર દવાઓ અને 7 દુર્લભ બીમારીઓની દવાઓને બેઝિક કસ્ટમ ડ્યુટીમાંથી મુક્તિ આપવામાં આવી છે.
માનસિક સ્વાસ્થ્ય માટે ઉત્તર ભારતમાં 'NIMHANS 2.0' ની સ્થાપના કરવામાં આવશે.
આયુષ ક્ષેત્રમાં ત્રણ નવી ઓલ ઈન્ડિયા ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ આયુર્વેદની સ્થાપના થશે.
4. ટેકનોલોજી અને ઉદ્યોગ સાહસિકતા:
ડેટા અને ટેકનોલોજીને પ્રોત્સાહન આપવા માટે ભારતમાં ક્લાઉડ કંપનીઓ માટે 2047 સુધી ટેક્સ હોલિડેની જાહેરાત કરવામાં આવી છે.
MSME ક્ષેત્ર માટે 10,000 કરોડ રૂપિયાનું ફંડ રાખવામાં આવ્યું છે.
સેમિકન્ડક્ટર મિશન 2.0 લોન્ચ કરવામાં આવશે, જેમાં ઉદ્યોગ-આધારિત સંશોધન અને તાલીમ કેન્દ્રો વિકસાવવામાં આવશે.
5. ખેતી અને ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર:
ખેડૂતો માટે બહુભાષી 'AI ટૂલ' લોન્ચ કરવામાં આવશે, જે કૃષિ પ્રવૃત્તિઓમાં મદદરૂપ થશે.
દેશમાં સાત નવા હાઈ-સ્પીડ રેલ કોરિડોર બનાવવામાં આવશે.
તમિલનાડુ અને આંધ્રપ્રદેશની સરહદ પર 'બર્ડ વોચિંગ ટ્રેનો' ચલાવવાનો પ્રસ્તાવ મૂકવામાં આવ્યો છે.
6. વિકાસ માટેની વ્યૂહરચના:
નાણામંત્રીએ વિકાસ માટે છ-પગલાની પ્રક્રિયા રજૂ કરી છે, જેમાં મેન્યુફેક્ચરિંગમાં વધારો, જૂના ઉદ્યોગોને પુનર્જીવિત કરવા અને ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરને વેગ આપવા જેવા મુદ્દાઓ સામેલ છે.
તમિલનાડુ, ઓડિશા, આંધ્રપ્રદેશ અને કેરળને જોડવા માટે સમર્પિત 'રેર અર્થ કોરિડોર' (Rear Earth Corridor) પ્રસ્તાવિત કરવામાં આવ્યા છે.
કેન્સરની દવાઓ અને વ્યક્તિગત આયાતમાં રાહત
સ્વાસ્થ્ય ક્ષેત્રે મોટી રાહત આપતા નાણામંત્રીએ જાહેરાત કરી છે કે, 17 જેટલી એન્ટી-કેન્સર દવાઓ પરથી બેઝિક કસ્ટમ્સ ડ્યુટી સંપૂર્ણપણે હટાવી દેવામાં આવશે. આ નિર્ણયથી દેશમાં કેન્સરની સારવાર સસ્તી અને સુલભ બનશે. આ ઉપરાંત, વ્યક્તિગત ઉપયોગ માટે મંગાવવામાં આવતી વસ્તુઓ પરની ડ્યુટી પણ 20 ટકાથી ઘટાડીને 10 ટકા કરવામાં આવી છે, જે સામાન્ય નાગરિકો માટે આયાતી વસ્તુઓ સસ્તી બનાવશે.
SEZ અને ઘરેલું બજાર માટે નવી વ્યવસ્થા
સ્પેશિયલ ઇકોનોમિક ઝોન (SEZ) માં કાર્યરત એકમો માટે સરકારે ઉદાર અભિગમ અપનાવ્યો છે. હવે SEZ માં ઉત્પાદિત માલના નિકાસ પર વધુ સસ્તી ડ્યુટી લાગશે. આ સાથે જ, એક મહત્વના ફેરફાર મુજબ SEZ ની મેન્યુફેક્ચરિંગ યુનિટ્સને હવે ઘરેલું બજારમાં પણ માલ વેચવાની સુવિધા આપવામાં આવી છે, જે ચોક્કસ વેચાણ મર્યાદાને આધીન રહેશે. આનાથી સ્થાનિક બજારમાં વસ્તુઓની ઉપલબ્ધતા વધશે અને ઉદ્યોગોને નવું બજાર મળશે.
રક્ષણ અને વિમાન ઉદ્યોગને પ્રોત્સાહન
સંરક્ષણ અને ઉડ્ડયન ક્ષેત્રે ભારતને હબ બનાવવાના હેતુથી સરકારે મહત્વના નિર્ણયો લીધા છે. સંરક્ષણ ક્ષેત્રમાં વિમાનોના સમારકામ (MRO) માટે જરૂરી કાચા માલ પરની બેઝિક કસ્ટમ્સ ડ્યુટી નાબૂદ કરવામાં આવી છે. તેવી જ રીતે, સિવિલ ટ્રેનિંગ એરક્રાફ્ટના પાર્ટ્સ પર પણ હવે કોઈ BCD (બેઝિક કસ્ટમ્સ ડ્યુટી) લાગશે નહીં. આ પગલાથી ભારતમાં એરોસ્પેસ મેન્ટેનન્સ અને ટ્રેનિંગના ક્ષેત્રમાં ખાનગી રોકાણ વધવાની શક્યતા છે.
ખનિજ ઉત્પાદન અને ગ્રીન એનર્જી પર ભાર
ઉદ્યોગોના ઉત્પાદન ખર્ચમાં ઘટાડો કરવા માટે મહત્વપૂર્ણ ખનિજો (Critical Minerals) ના ઉત્પાદનમાં વપરાતા કેપિટલ ગુડ્સ પરની કસ્ટમ્સ ડ્યુટીમાં છૂટ આપવામાં આવી છે. આ ઉપરાંત, પર્યાવરણને અનુકૂળ પગલું લેતા સરકારે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે, સેન્ટ્રલ એક્સાઇઝ ડ્યુટીની ગણતરી કરતી વખતે બાયોગેસ મિશ્રિત CNG ના મૂલ્યને ધ્યાનમાં લેવામાં આવશે નહીં. આ ફેરફારો દ્વારા સરકારનો ઉદ્દેશ્ય ઉત્પાદન વધારવો અને નિકાસ ક્ષેત્રે ભારતીય ઉદ્યોગોને વધુ સ્પર્ધાત્મક બનાવવાનો છે.
બજેટ શેરબજારને પસંદ ન આવ્યું
બજેટમાં કોઈ મોટી જાહેરાત ન થતાં સેન્સેક્સમાં 2300 પોઇન્ટનો કડાકો બોલાઈ ગયો છે. જ્યારે નિફ્ટીમાં 670થી વધુ પોઇન્ટનો એક જ દિવસમાં કડાકો બોલાઈ જતાં રોકાણકારોને મોટું નુકસાન વેઠવાનો વારો આવ્યો છે.
બજેટની જાહેરાતોથી શું સસ્તું થશે?
માઈક્રોવેવ ઓવન
સીએનજી-બાયોગેસ
કેન્સર સંબંધિત 17 દવાઓ
ડાયાબિટિસની દવાઓ
7 ગંભીર રોગોની દવાઓ
જૂતા
સોલર એનર્જી સંબંધિત વસ્તુઓ
ચામડાની વસ્તુઓ
મોબાઈલ બેટરી
કાપડ
વિમાનના સ્પેર પાર્ટ્સ
બજેટની જાહેરાતોથી શું મોંઘુ થશે?
લીકર
સ્ક્રેપ
ખનીજ
બજેટની ટેક્સને લગતી મોટી જાહેરાતો
- વિદેશયાત્રા કરવી હવે સસ્તી થશે
- કોર ટેક્સ ડિમાન્ડની મર્યાદા
- આવક છુપાવવા પર હવે સજા નહીં ફક્ત દંડ થશે એ પણ 30%
- વાયદા સોદા પર ટેક્સ વધારીને 0.05% કરવામાં આવ્યો
- શેર બાયબેક પર કેપિટલ ગેઈન ટેક્સ લાગશે
- 2047 સુધી ટેક્સમાં આપવામાં આવી રાહત
- લિકર અને સ્ક્રેપ પર હવે 2% ટેક્સ
- મરીન, લેધર અને ટેક્સટાઈલમાં ડ્યુટી ફી 1 ટકાથી વધારીને 3 ટકા કરવામાં આવી.
- કોર્પોરેટ પ્રમોટર્સ પર 22% ટેક્સનું એલાન
- બિન કોર્પોરેટ પ્રમોટર્સ પર 30% ટેક્સ લાગશે
રિટર્ન ફાઈલ અંગે મોટી જાહેરાત
નાણામંત્રીએ કહ્યું કે હવે આઈટીઆર ફાઈલ કરવા માટે અલગ અલગ સમયમર્યાદા રહેશે. ઈન્ડીવિજ્યુઅલ 31 જુલાઈ સુધી રિટર્ન દાખલ કરી શકશે. જોકે નોન ઓડિટ બિઝનેસ અને ટ્રસ્ટે 31 ઓગસ્ટ સુધી રિટર્ન દાખલ કરવા પડશે.
ઉચ્ચ શિક્ષણ અને કન્યા કેળવણી પર ભાર
નાણામંત્રી નિર્મલા સીતારમણે ઉચ્ચ શિક્ષણ ક્ષેત્રે રોકાણ વધારવા માટે નવા શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ, યુનિવર્સિટી ટાઉનશિપ અને ટેલિસ્કોપ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર જેવી સુવિધાઓ સ્થાપિત કરવાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો છે. ખાસ કરીને મહિલા સશક્તિકરણને વેગ આપવા માટે તેમણે જાહેરાત કરી હતી કે, દેશના દરેક જિલ્લામાં એક કન્યા છાત્રાલય (Girls Hostel) બનાવવામાં આવશે, જેથી દૂરના વિસ્તારોની દીકરીઓ સુરક્ષિત રીતે અભ્યાસ કરી શકે.
રમતગમત અને યુવા કૌશલ્યનો વિકાસ
રમતગમત ક્ષેત્રને માત્ર શારીરિક વિકાસ નહીં પણ રોજગાર અને કૌશલ્ય વર્ધનના માધ્યમ તરીકે જોતા નાણામંત્રીએ 'ખેલો ઈન્ડિયા મિશન' શરૂ કરવાનો પ્રસ્તાવ રાખ્યો છે. આગામી દાયકામાં રમતગમત ક્ષેત્રના પરિવર્તન માટે અને રમતગમતની પ્રતિભાઓના વ્યવસ્થિત ઉછેર માટે આ મિશન અત્યંત નિર્ણાયક સાબિત થશે, જે યુવાનો માટે નોકરીની નવી તકો પણ ઉભી કરશે.
કૃષિ ક્ષેત્રે નારિયેળ અને કાજુ માટે વિશેષ યોજના
નારિયેળના ઉત્પાદનમાં ભારતની સ્પર્ધાત્મકતા વધારવા માટે 'નારિયેળ સંવર્ધન યોજના' પ્રસ્તાવિત કરવામાં આવી છે. આ અંતર્ગત મુખ્ય નારિયેળ ઉત્પાદક રાજ્યોમાં બિન-ઉત્પાદક જૂના વૃક્ષોના સ્થાને નવી જાતોના રોપા વાવવામાં આવશે. આ સાથે જ ભારતીય કાજુ અને કોકો માટે એક સમર્પિત કાર્યક્રમની જાહેરાત કરવામાં આવી છે, જેનો ઉદ્દેશ્ય ભારતને કાજુના ઉત્પાદન અને પ્રોસેસિંગમાં આત્મનિર્ભર બનાવી ૨૦૩૦ સુધીમાં ભારતીય બ્રાન્ડને વૈશ્વિક સ્તરે 'પ્રીમિયમ બ્રાન્ડ' બનાવવાનો છે.
AVGC ક્ષેત્ર અને આધુનિક શિક્ષણ
ભારતના એનિમેશન, વિઝ્યુઅલ ઇફેક્ટ્સ, ગેમિંગ અને કોમિક્સ (AVGC) ઉદ્યોગમાં ૨૦૩૦ સુધીમાં ૨૦ લાખ વ્યાવસાયિકોની જરૂરિયાત ઊભી થશે. આ જરૂરિયાતને પહોંચી વળવા માટે મુંબઈ સ્થિત 'ભારતીય ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ ક્રિએટિવ ટેક્નોલોજીસ'ને સમર્થન આપવા અને ૧૫,૦૦૦ માધ્યમિક શાળાઓ તથા ૫૦૦ કોલેજોમાં AVGC કન્ટેન્ટ ક્રિએટર લેબ્સ સ્થાપિત કરવાનો પ્રસ્તાવ રજૂ કરવામાં આવ્યો છે.
આયુર્વેદ અને પરંપરાગત ચિકિત્સામાં વધારો
સ્વાસ્થ્ય ક્ષેત્રે દેશમાં ત્રણ નવી ઓલ ઈન્ડિયા ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ આયુર્વેદ સ્થાપવાની જાહેરાત કરવામાં આવી છે. આ ઉપરાંત, આયુષ ફાર્મસીઓ અને ડ્રગ ટેસ્ટિંગ લેબોરેટરીઓને અપગ્રેડ કરવામાં આવશે. જામનગરમાં આવેલા WHO ના 'ગ્લોબલ ટ્રેડિશનલ મેડિસિન સેન્ટર' ને પણ વધુ આધુનિક બનાવવાનો પ્રસ્તાવ મૂકવામાં આવ્યો છે, જે પરંપરાગત ચિકિત્સા પદ્ધતિમાં ભારતનું વર્ચસ્વ વધારશે.
1 એપ્રિલથી ઈનકમ ટેક્સ એક્ટ 2025 લાગુ
ઈનકમ ટેક્સ એક્ટ 2025 આગામી 1 એપ્રિલથી લાગુ થઇ જશે. નવા નિયમ અને ફોર્મ જલદી જ જાહેર કરાશે.
બજેટની મોટી જાહેરાતો
ભારત 'VISTAAR' કાર્યક્રમની શરૂઆત કરાશે
- મહિલાઓ માટે SHE માર્ટ બનાવાશે, ઉદ્યોગ સાહસિકતાને પ્રોત્સાહન આપવાનો પ્રયાસ
- મત્સ્ય પાલન માટે 500 અમૃત જળાશયનો પ્રસ્તાવ
- નવી રાષ્ટ્રીય ડિઝાઈન ઈન્સ્ટિટ્યૂટનો પ્રસ્તાવ
- દરેક જિલ્લામાં વિદ્યાર્થિનીઓ માટે ગર્લ્સ હોસ્ટેલના નિર્માણ કરાશે
- ઓડિશા, કર્ણાટક અને કેરળમાં ટર્ટલ ટ્રેલ બનશે
- 10000 ગાઈડ માટે ટ્રેનિંગ સેન્ટર બનશે
- આંધ્રપ્રદેશ અને તમિલનાડુમાં બર્ડ ટ્રેલ બનશે
- લોથલ-ધોળાવીરા સહિતના 15 ઐતિહાસિક સ્થળોનો વિકાસ કરાશે
- સેમિકન્ડક્ટર માટે 40000 કરોડની ફાળવણી
- આત્મનિર્ભર ભારત માટે 2000 કરોડની ફાળવણી
- મહાત્મા ગાંધી હેન્ડલૂમ યોજના શરૂ કરાશે.
- મેગા ટેક્સટાઈલ પાર્ક ઊભા કરાશે
- મહાત્મા ગાંધી ગ્રામ સ્વરાજ યોજના શરૂ કરાશે
- 200 વારસાઓની કાયાકલ્પ કરાશે.
- 1 હજારથી વધુ ક્લિનિકલ સાઈટ તૈયાર કરાશે
- ટીયર-2 અને ટીયર-3ના શહેરોનો વિકાસ કરાશે
- માળખાકીય સુવિધાઓ માટે 12.2 લાખ કરોડથી વધુની ફાળવણી
- MSMEને પ્રોત્સાહિત કરવા 10000 કરોડની ફાળવણી
- ગ્લોબલ બાયો ફાર્મા સેન્ટર માટે 10000 કરોડની ફાળવણી
- વારાણસી અને પટણામાં જહાજોના સમારકામ માટે સેન્ટર બનાવાશે
- દરિયાઈ વિમાનનું ભારતમાં નિર્માણ કરાશે
- દેશમાં 5 વર્ષમાં 20 નવા જળમાર્ગો શરૂ કરાશે.
11 વાગ્યે સંસદમાં કેન્દ્રીય બજેટ 2026 રજૂ થશે
આજે જે 1 ફેબ્રુઆરી છે, જે દેશની આર્થિક પ્રગતિનું પ્રતિબિંબ પાડતો દિવસ છે. નાણામંત્રી નિર્મલા સીતારમણ સવારે 11 વાગ્યે સંસદમાં કેન્દ્રીય બજેટ 2026 રજૂ કરશે. આ બજેટમાં આર્થિક વૃદ્ધિ (Growth) અને નાણાકીય સંતુલન (Fiscal Balance) વચ્ચે તાલમેલ બેસાડવાનો મોટો પડકાર સરકાર સામે છે. આર્થિક સર્વેમાં આગામી વર્ષ માટે 7% ના વિકાસ દરનો અંદાજ વ્યક્ત કરવામાં આવ્યો છે, જે ભારતને વિશ્વની સૌથી ઝડપથી વિકસતી અર્થવ્યવસ્થા તરીકે સ્થાપિત કરે છે.
આજે શેરબજાર ખુલશે, જાણી લો સમય
શેર બજારના રોકાણકારોને સમય અંગે કોઈ મૂંઝવણ ન થાય તે માટે NSE અને BSEએ એ પણ સ્પષ્ટ કરી દીધું છે કે રવિવારનું બજાર સામાન્ય ટ્રેડિંગ દિવસો જેવું જ રહેશે. આનો મતલબ છે કે તમે બજેટ ભાષણ દરમિયાન પોતાની વ્યૂહનીતિ બનાવી શેર બજારમાં સોદો કરી શકો છો.
-પ્રી-ઓપન માર્કેટ: સવારે 9:00થી 9:08 વાગ્યા સુધી
-ટ્રેડિંગનો સમય: સવારે 9:15થી 3:30 સુધી
નાણા મંત્રી કર્તવ્ય ભવન પહોંચ્યા
કેન્દ્રીય નાણામંત્રી નિર્મલા સીતારમણ કર્તવ્ય ભવન પહોંચી ગયા છે. નાણા મંત્રાલય હવે અહીં શિફ્ટ કરી દેવામાં આવયું છે. નિર્મલા સીતારમણની સાથે કેન્દ્રીય નાણા રાજ્ય મંત્રી પંકજ ચૌધરી પણ જોવા મળ્યા હતા.
આજના બજેટનું શેડ્યૂલ:
સવારે 8:15: નાણામંત્રી નાણા મંત્રાલય પહોંચશે.
સવારે 9:00: રાષ્ટ્રપતિ દ્રૌપદી મુર્મૂ સાથે મુલાકાત અને બજેટની મંજૂરી.
સવારે 10:00: કેબિનેટ બેઠકમાં બજેટ પર અંતિમ મહોર.
સવારે 11:00: લોકસભામાં બજેટ ભાષણની શરૂઆત.
બપોરે 2:00: બજેટ બાદ નાણામંત્રીની પ્રેસ કોન્ફરન્સ.
ટેક્સપેયર્સ અને મધ્યમ વર્ગની અપેક્ષાઓ
સામાન્ય જનતા અને ખાસ કરીને પગારદાર વર્ગ માટે આ બજેટ ખૂબ મહત્વનું છે. જોકે, નિષ્ણાતો માને છે કે ઇન્કમ ટેક્સ સ્લેબમાં બહુ મોટા ફેરફારની શક્યતા ઓછી છે, કારણ કે વર્ષ 2025માં જ ટેક્સ સિસ્ટમમાં મોટું રીસેટ કરવામાં આવ્યું હતું. છતાં, સ્ટાન્ડર્ડ ડિડક્શનની મર્યાદામાં મામૂલી વધારો થવાની આશા છે. સરકારનું ધ્યાન ટેક્સના દરો ઘટાડવાને બદલે કર અનુપાલન (Compliance) ને સરળ બનાવવા પર હોઈ શકે છે.
રોજગાર અને ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પર ભાર
વિકસિત ભારતના રોડમેપને ધ્યાનમાં રાખીને સરકાર રોજગાર યોજનાઓ પર મોટું રોકાણ કરી શકે છે. સૂત્રોના જણાવ્યા મુજબ, 'પીએમ ઇન્ટર્નશિપ સ્કીમ' નો વિસ્તાર કરવામાં આવી શકે છે, જેમાં વય મર્યાદા 21-24 થી વધારીને 18-30 વર્ષ કરવામાં આવી શકે છે. આ ઉપરાંત, ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ક્ષેત્રે મૂડીગત ખર્ચ (Capital Expenditure) માં વધારો કરીને નવા રોજગારના અવસરો ઉભા કરવાનું સરકારનું લક્ષ્ય રહેશે.
ગ્રામીણ વિકાસ અને નવો રોજગાર મોડલ
સરકાર ગ્રામીણ અર્થતંત્રને વેગ આપવા માટે મોટો નિર્ણય લઈ શકે છે. અહેવાલો મુજબ, મનરેગા (MGNREGA) ના સ્થાને નવું 'વિકસિત ભારત રોજગાર અને આજીવિકા મિશન' લોન્ચ કરવાની તૈયારી છે. ગ્રામીણ વિકાસ મંત્રાલયના બજેટમાં બે આંકડામાં (Double Digit) વધારો થઈ શકે છે, જેથી ગ્રામીણ માંગને મજબૂતી આપી શકાય. PMAY-G અને ગ્રામ સડક યોજના જેવી કલ્યાણકારી યોજનાઓ માટે વધુ ભંડોળ ફાળવવામાં આવી શકે છે.
વૈશ્વિક પડકારો અને શેરબજાર
આ બજેટ એવા સમયે આવી રહ્યું છે જ્યારે અમેરિકાની ટેરિફ નીતિઓ અને ભૌગોલિક તણાવને કારણે વૈશ્વિક બજારમાં અનિશ્ચિતતા છે. આજે રવિવાર હોવા છતાં, બજેટને કારણે શેરબજાર (NSE અને BSE) સામાન્ય દિવસની જેમ ખુલ્લું રહેશે અને લાઇવ ટ્રેડિંગ થશે. રોકાણકારોની નજર લોંગ-ટર્મ કેપિટલ ગેઈન (LTCG) ના નિયમો અને રાજકોષીય ખાધના લક્ષ્યાંક પર રહેશે.
