દેશના 77મા પ્રજાસત્તાક દિવસની પૂર્વસંધ્યાએ જાહેર થયેલા પદ્મ પુરસ્કારોમાં ગુજરાતે ફરી એકવાર કલા, સાહિત્ય, સંગીત અને સમાજસેવાના ક્ષેત્રે પોતાનું તેજ રેલાવ્યું છે. પોતાની સાધના, સમર્પણ અને નિષ્ઠાથી સમાજને પ્રેરણા આપનારા ગુજરાતના પાંચ મહાનુભાવોને આ વર્ષે પ્રતિષ્ઠિત ‘પદ્મશ્રી’ એવોર્ડથી સન્માનિત કરવાની જાહેરાત કરવામાં આવી છે. આ સન્માન માત્ર વ્યક્તિગત સિદ્ધિ નહીં પરંતુ ગુજરાતની સંસ્કૃતિ, અસ્મિતા અને વારસાનો ગૌરવ છે.
હાસ્યસાહિત્યના મર્મી રતિલાલ બોરીસાગરથી માંડીને રંગભૂમિ અને રૂપેરી પડદાના દિગ્ગજ અરવિંદ વૈદ્ય, લોકસંગીતની પરંપરાને જીવંત રાખનારા ધાર્મિકલાલ પંડ્યા, ઢોલક કલાના વૈશ્વિક ઓળખ બનનાર હાજી રમકડું અને અંગદાનને જનઆંદોલન બનાવનાર સમાજસેવક નિલેશ માંડલેવાલા – આ પાંચેયે પોતાના ક્ષેત્રમાં ગુજરાતનું નામ રાષ્ટ્રીય ફલક પર રોશન કર્યું છે.
✍️ રતિલાલ બોરીસાગર: હાસ્ય અને સાહિત્યના મર્મી
સાવરકુંડલામાં જન્મેલા ડૉ. રતિલાલ બોરીસાગર ગુજરાતી સાહિત્યના અગ્રગણ્ય હાસ્યલેખક અને નિબંધકાર છે. શિક્ષણ ક્ષેત્રે લાંબી સેવા આપનાર બોરીસાગરની કલમે ‘મરક મરક’, ‘આનંદલોક’ અને ‘એન્જૉયગ્રાફી’ જેવી લોકપ્રિય કૃતિઓ આપી છે. હાસ્યનવલકથામાં નવા પ્રયોગો કરનાર આ વિભૂતિને પદ્મશ્રી સન્માન થકી તેમની દાયકાઓની સાહિત્ય સાધનાને રાષ્ટ્રીય માન્યતા મળી છે.
🎭 અરવિંદ વૈદ્ય: રંગભૂમિ અને ટીવીના દિગ્ગજ
અમદાવાદમાં જન્મેલા અરવિંદ વૈદ્ય નવી ગુજરાતી રંગભૂમિના પ્રતિષ્ઠિત નટ અને દિગ્દર્શક છે. ચાર દાયકાથી વધુ સમય સુધી 130થી વધુ નાટકોમાં અભિનય અને 100થી વધુ નાટકોનું દિગ્દર્શન કરી તેમણે કલા ક્ષેત્રે અદ્વિતીય યોગદાન આપ્યું છે. ‘રાઈનો પર્વત’, ‘માનવીની ભવાઈ’ જેવા નાટકો અને ‘ખીચડી’ જેવી ટીવી સિરિયલો દ્વારા તેઓ ઘર-ઘરમાં જાણીતા બન્યા. આજીવન કલાસાધન બદલ તેમને પદ્મશ્રીથી નવાજવામાં આવ્યા છે.
🎶 ધાર્મિકલાલ પંડ્યા: આખ્યાન પરંપરાના સંરક્ષક
વડોદરાના 94 વર્ષીય પીઢ આખ્યાનકાર ધાર્મિકલાલ પંડ્યાએ છેલ્લા 73 વર્ષથી વિલુપ્ત થતી માણભટ્ટ પરંપરાને જીવંત રાખી છે. દેશ-વિદેશમાં 2500થી વધુ આખ્યાનો રજૂ કરી તેમણે લોકસંગીત અને ધાર્મિક કથાઓને નવી પેઢી સુધી પહોંચાડી છે. સંગીત નાટક અકાદમી પુરસ્કાર વિજેતા પંડ્યાને મળેલું પદ્મશ્રી સન્માન ગુજરાતી લોકકલા માટેનું ગૌરવ છે.
🥁 હાજી રમકડું: ઢોલકની વૈશ્વિક ઓળખ
જૂનાગઢના મીર હાજી કાસમ ઉર્ફે ‘હાજી રમકડું’ ઢોલક વાદનમાં આંતરરાષ્ટ્રીય ખ્યાતિ ધરાવે છે. નવ વર્ષની વયથી શરૂ કરેલી સંગીત સાધનાને તેમણે અમેરિકા અને યુરોપના મંચ સુધી પહોંચાડી છે. 20 હજારથી વધુ નિઃશુલ્ક કાર્યક્રમો દ્વારા સમાજસેવા કરનાર હાજી રમકડુંને મળેલું પદ્મશ્રી સન્માન લોકસંગીત માટેનું સન્માન છે.
❤️ નિલેશ માંડલેવાલા: અંગદાનના પ્રણેતા
સુરતના સમાજસેવક નિલેશ માંડલેવાલાએ ‘ડોનેટ લાઈફ’ સંસ્થા દ્વારા અંગદાનને જનઆંદોલન બનાવ્યું છે. તેમના પ્રયાસોથી 1369થી વધુ અંગો અને ટિશ્યુનું દાન થયું છે, જેના કારણે 1258થી વધુ દર્દીઓને નવજીવન મળ્યું છે. ભારતના પ્રથમ હેન્ડ ટ્રાન્સપ્લાન્ટમાં પણ તેમની મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા રહી છે. પદ્મશ્રી સન્માન તેમણે અંગદાન કરનાર પરિવારોને સમર્પિત કર્યું છે.
આ પાંચેય પદ્મશ્રી વિજેતાઓએ સાબિત કર્યું છે કે સાધના, સેવા અને સંકલ્પથી ગુજરાત માત્ર રાજ્ય નહીં પરંતુ એક સંસ્કાર છે, જે દેશને દિશા આપે છે.
