70 વર્ષની દુકાન… 10 ફેલ માલિક… અને વિશ્વ સુધી પહોંચેલો વારસો
આણંદના ચોક્સી બજારમાં આવેલી એક નાનકડી દુકાન આજે વિશ્વ સુધી ગુંજે છે. બહારથી સામાન્ય લાગતી આ જગ્યા છેલ્લા 70 વર્ષથી સંગીતનો શ્વાસ જીવંત રાખી રહી છે. અહીં તબલા, ઢોલ, ઢોલક અને હાર્મોનિયમ બનાવાય છે અને રીપેર થાય છે. આણંદ જિલ્લામાં પરંપરાગત રીતે સંગીતના સાધનો બનાવતી આ એકમાત્ર દુકાન તરીકે તેની ઓળખ છે.
“નાની દુકાન… પણ મોટી પરંપરા.”
આ દુકાનની શરૂઆત મહેશભાઈના પિતાએ કરી હતી. સમય બદલાયો, બજાર બદલાયું, પરંતુ અહીં કળા આજે પણ હાથથી જ જન્મે છે. પેઢી દર પેઢી ચાલતી આ પરંપરા આજે ત્રીજી પેઢી સુધી પહોંચી છે. મહેશભાઈ માત્ર 18 વર્ષની ઉંમરે આ વ્યવસાયમાં જોડાયા હતા. ભણવામાં ખાસ રસ નહોતો. 10મા ધોરણમાં નિષ્ફળ રહ્યા. પરંતુ જીવનમાં તેઓ અટક્યા નહીં. પિતાને રોજ કામ કરતા જોતા જોતા, દરેક બારીકી શીખતા ગયા. લાકડું કેવી રીતે કાપવું, ચામડું કેટલું ખેંચવું, અવાજ કેવી રીતે સંતુલિત કરવો — આ બધું અનુભવથી આવડ્યું.
“ડિગ્રી નહીં… આવડત જ એમની સાચી ઓળખ.”
આજે મહેશભાઈ માત્ર 30 મિનિટમાં ઢોલ અથવા તબલા તૈયાર કરવાની કુશળતા ધરાવે છે. વર્ષોની મહેનત અને પ્રેક્ટિસનો આ પરિણામ છે. દરેક સાધનમાં માત્ર અવાજ નહીં, પરંતુ ગર્વ અને પરંપરાનો સ્પર્શ હોય છે. ખાસ કરીને NRI સીઝનમાં, લગભગ 1.5 મહિનામાં 30 થી 40 જોડી ઢોલ-તબલા વિદેશ મોકલાય છે. અમેરિકા, કેનેડા અને અન્ય દેશોમાં ગુજરાતી સમાજ જ્યારે ગરબા અને સાંસ્કૃતિક કાર્યક્રમો ઉજવે છે, ત્યારે ચોક્સી બજારમાં બનેલા ઢોલ ગુંજે છે.
“ચોક્સી બજારનો તાલ… હવે વિદેશ સુધી.”
હાલમાં દરેક સમય અનુકૂળ નથી રહેતો. ચોમાસાની સીઝનમાં લગભગ બે મહિના કામમાં મંદી રહે છે. માંગ ઓછી પડે છે, આવક ઘટે છે. છતાં આ વ્યવસાય છોડવાનો વિચાર ક્યારેય આવ્યો નથી.
“મંદી આવે… પણ મનોબળ ક્યારેય ન મંદાય.”
મહેશભાઈ ગર્વથી કહે છે —
“પપ્પાએ આ ધંધો પેઢી દર પેઢી સાચવ્યો. નહિતર હું મુશ્કેલીમાં મુકાઈ જાત.” તેમને સૌથી વધુ આનંદ ત્યારે થાય છે, જ્યારે સમાજ તેમના કામને ઓળખે છે, આ કળાને માન આપે છે અને કોઈ યુવાન આ દિશામાં આગળ વધે છે.
આ સ્ટોરી માત્ર એક દુકાન વિશે નથી. આ એક સંદેશ છે — સફળતા માર્કશીટથી નક્કી થતી નથી.
“10 ફેલ યુવક પણ મહેનતથી વિશ્વ સુધી પહોંચી શકે છે.” આણંદના ચોક્સી બજારમાંથી શરૂ થયેલો આ અવાજ આજે વિદેશમાં ગુંજે છે. ઢોલનો દરેક ધબકાર માત્ર સંગીત નથી — એ છે પરંપરા, પિતાનો આશીર્વાદ અને પુત્રની મહેનત. “જ્યાં તાલ છે… ત્યાં વારસો જીવંત છે.”
સાહિલ કુંભાણી, મેનેજિંગ તંત્રી – Urban Gujarat
